Zbiór esejów historycznych. Zawiera m.in.:
Między dewocją a libertynizmem
Stanisław August z dzisiejszej perspektywy
Askenazego "Przymierze polsko-pruskie"
Szanse Powstania Kościuszkowskiego
Napoleon a Rosja, czyli marzenia historyka o zgodnym podziale świata między dwóch mocarzy Konspiracje a wybuch Powstania Listopadowego
Tragiczny początek Powstania Listopadowego
Gdyby nie Skrzynecki

Jerzy Łojek (1932-1986) historyk, działacz opozycji demokratycznej w PRL. Studia historyczne ukończył na Uniwersytecie Warszawskim pod kierunkiem prof. Emila Kipy w roku 1956, w 1967 uzyskał habilitację na podstawie rozprawy Studia nad prasą i opinią publiczną w Królestwie Polskim 1815-1830. Od 1969 roku związany był z Instytutem Badań Literackich PAN. We wrześniu 1981 podpisał deklarację założycielską Klubów Służby Niepodległości. Za udział w opozycji, wielokrotnie szykanowany przez władze komunistyczne, ktore sprzeciwiły się nadaniu mu tytułu profesorskiego. W 1982 zmuszony został do przejścia na wcześniejszą emeryturę. Łojek był historykiem kontrowersyjnym, a jego prace zawierały oryginalne, nie wolne od emocji politycznych tezy. Nie można odmówić mu jednak niewątpliwych osiągnięć badawczych. Publikował także poza cenzurą, w wydawnictwach drugiego obiegu). Od 1989 roku Fundacja im. Jerzego Łojka przy Instytucie Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku przyznaje co dwa lata Nagrodę im. Jerzego Łojka za wybitne prace dotyczące historii Polski lat 1772-1956. Na prezentowany obecnie tom złożyły się szkice, recenzje, polemiki, publikowane na łamach czasopism i wydane wcześniej w dwu seriach (1979 i 1984). Pisząc o czasach i problemach Sejmu Czteroletniego i Komisji Edukacji Narodowej, o wieli znanych i uznanych postaciach historycznych, z właściwym sobie temperamentem i pasją polemiczną obala Autor obiegowe mity, podważa utarte sądy, odbrązawia "pomniki". Logika i wnikliwość analiz, sugestywność opisów i błyskotliwy, klarowny język podnoszą atrakcyjność tej pasjonującej pracy.